1. HABERLER

  2. BİSMİL HAKKINDA GENEL BİLGİ

  3. Bismil İlçemizi Tanıyalım Yazı dizisi 4
Bismil İlçemizi Tanıyalım Yazı dizisi 4

Bismil İlçemizi Tanıyalım Yazı dizisi 4

Bismil ilçesi, Diyarbakır ilinin güneydoğusunda, il merkezine 55 km uzaklıkta ve Diyarbakır-Batman karayolu üzerinde yer almaktadır. 17.286 km² yüzölçümüne sahip olan ilçe;

A+A-

BİSMİL HAKKINDA GENEL BİLGİ-1

GENEL BİLGİLER

 Bismil ilçesi, Diyarbakır ilinin güneydoğusunda, il merkezine 55 km uzaklıkta ve Diyarbakır-Batman karayolu üzerinde yer almaktadır. 17.286 km² yüzölçümüne sahip olan ilçe; Diyarbakır Çınar, Sur ve Silvan İlçeleri, Mardin ve Batman İlleriyle komşu olup, Diyarbakır, Batman ve Mardin illerinin arasında önemli bir konumda yer almaktadır. Bismil, 1936 yılında ilçe statüsü kazanmıştır. Bölgenin tarihi yakın dönemde kazısı tamamlanan Körtiktepe neolitik yerleşmesi ile M.Ö. 10.400-9.250 yıllarına uzanmaktadır. Harita 1- Bismil İlçesi’nin İl ve Bölge İçindeki Konumu Bismil İlçesi, karayolu ve demiryolu bağlantılarına sahiptir. İlçeye en yakın havaalanı Diyarbakır'dadır.

Dicle Nehri’nin, Bismil İlçesinin içinden geçmekte olmasının etkisi ile ilçe geniş ve verimli tarım arazileriyle çevrilidir. Dicle Ovası’nda yer alan ilçe toprakları, güneyde Güneydoğu Toroslar ile sınırlanmış ve Dicle Nehri ile doğu-batı doğrultusunda ortadan ikiye bölünmüştür. Dicle Nehri’ne dökülen Pamuk, Göksu, Kurmuşlu, Ambar, Salat gibi çaylar da, ilçenin yüzölçümünün % 90’ını oluşturan verimli tarım arazilerini sulamaktadır. Diğer yandan Dicle Nehri ve Havzası, ilçede önemli bir “ekolojik bölge” yaratmakta ve içerisinde göçmen kuşların yaşama alanlarını barındırmaktadır.

İlçe, idari açıdan 1 ilçe belediyesi, 124 mahalleden oluşmaktadır.  Sosyoekonomik gelişmişlik ölçütlerine göre, ilin görece gelişmiş bir ilçesi olmasına rağmen, Türkiye ortalamasının oldukça altında kalmaktadır. Devlet Planlama Teşkilatı tarafından 2004 yılında yapılan “İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırması”na göre, Bismil İlçesi, “6. derece gelişmiş ilçeler” kategorisinde ve araştırma kapsamındaki 872 ilçe arasında 610’uncu sırada yer almıştır. Ancak, ilçe, sosyo-ekonomik açıdan gelişme potansiyeline sahip olup son 10 yıllık dönemde ilerleme göstermiştir.

DOĞAL YAPI

Bismil, doğal kaynaklarının zenginliği ile öne çıkmaktadır. Dicle Nehri’nin ilçenin içinden geçmesi, yerüstü ve yer altı su kaynakları ile verimli Bismil Ovası zengin potansiyele sahiptir. Dicle Nehri’nin kollara ayrılarak suladığı bölgede çok verimli tarım toprakları bulunmaktadır. Diğer yandan, Dicle Nehri ve vadisi ortasından geçen Bismil Ovası biyolojik zenginlik açısından Diyarbakır’ın en önemli alanlarının başında gelmektedir. Yaşam için vazgeçilmez olan su ve toprak kaynakları ile ekolojik yaşamın oluşturduğu doğal kaynak ve mirasın koruma kullanma dengesi içinde yönetilmesi büyük önem taşımaktadır. Bismil İlçesinin önemi, aşağıdaki Diyarbakır ili toprak kabiliyeti haritasında net bir şekilde görülmektedir. 

Bismil İlçesinin, Dicle Nehri çevresindeki birinci ve ikinci sınıf tarım toprakları kuşağında yer aldığını göstermektedir. İlçedeki tarım alanlarının önemli bir bölümünün 1. ve 2. sınıf tarım toprakları oluşturması, ilçe ekonomisi için büyük bir potansiyel ve fırsat olmakla beraber, aynı zamanda korunması gereken doğal bir mirastır. İlçede Dicle Nehri, nehre dökülen çaylar ve yer altı suları su kaynaklarını oluşturmaktadır. Yukarıdaki haritada bölgede sulu tarım yapılması planlanan alanlar gösterilmektedir. Bismil ve çevresinin il içinde sulu tarım yapılacak alanların merkezinde olduğu görülmektedir. Ancak aşırı ve bilinçsiz sulamanın olumsuz bir sonucu olarak yer altı su seviyesinin düştüğü bilinmektedir. Bilinçsiz ve aşırı sulama su ve toprak kaynakları için büyük bir risk teşkil etmektedir. Bismil Ovası Diyarbakır’dan doğuya doğru uzanmakta olan Dicle Nehri ile hayat bulmakta ve doğal yaşama ev sahipliği yapmaktadır.

İlçenin fauna ve florası zengindir. Bölgenin en büyük leylek kolonilerinden biri Bismil ilçesinde yaşamaktadır (KILIÇ & KARAKAŞ 2006). Bunun yanında, başka göçmen kuşların da bölgede yaşadığı bilinmektedir. Bu açıdan, ilçede önemli bir “kuş gözlemciliği” potansiyeli de mevcuttur.

2012 yılında Bismil Belediyesi tarafından hazırlanan Bismil İlçesi 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında Dicle Nehri kıyıları ve ekosisteminin “Biyolojik Açıdan Önemli Alan” statüsünde olduğu belirtilmiştir. Bunun yanında Doğa Derneği tarafından hazırlanan “Türkiye’nin Önemli Doğa Alanları” adlı çalışmada ilçe arazisinin tamamına yakını “Bismil Ovası” adıyla “Önemli Doğa Alanı” olarak tanıtılmaktadır (EKEN ve ark. 2006). Bismil Ovası’nda, endemik bitki türlerinden Trifolium batmanicum ve Centaurea sclerolepis, endemik balık türlerinden Cobitis kellei ve Schistura chrysicristinae ve memeli türlerinden Çizgili sırtlanın, ayrıca nesli tehlike altında birçok kuş türü ile bir sürüngen türünün bulunduğu tespit edilmiştir.

 Bismil Ovası’nda 2002 –2013 tarihleri arasında yürütülen kuş araştırmaları sonucunda 160 kuş türü rapor edilmiş, bunlardan yaklaşık yarısının yörede kuluçka yapıyor olabileceği belirtilmiştir. Belirlenmiş olan türlerden yarıdan fazlası su kuşudur. Yörede gözlenmiş olan kuş türlerinden Pasbaş patka, Kızıl çaylak, Bozkır delicesi, Kara kanatlı bataklık kırlangıcı, Büyük su çulluğu, Çamur çulluğu, Kervan çulluğu, Gökkuzgun, Alaca sinekkapan, Dikkuyruk, Küçük akbaba ve Sürmeli kızkuşu nesli tehlike altında türlerdir (KARAKAŞ 2011). Tehlike altındaki türlerden Sürmeli kızkuşunun dünya üzerindeki popülasyonunun yalnızca birkaç bin bireyden oluştuğu tahmin edilmekte, dolayısıyla nesli küresel ölçekte kritik tehlike altında olarak kabul edilmektedir (BİRİCİK 2009), Nadir bir tür olan Sürmeli kızkuşunun göç sırasında Bismil’den geçiş yaptığı belirlenmiştir. Bu türün konaklama için kullandığı habitatların korunması gerekmektedir.

 Diyarbakır’ın sulak alanlar açısından en zengin ilçesi durumundaki Bismil’de, tarım yapılan alanlarda çok sayıda irili ufaklı göl ve gölcük oluşmakta, mevsimsel yağışlara ve su kullanım koşullarına bağlı olarak bu göller yazın kurumakta veya yıl boyu kalıcı olabilmektedir. Bu alanlar yaban hayatı ve özellikle su kuşları açısından cazibe merkezi haline gelmektedir (BİRİCİK ve ark. 2010). Ayrıca, ülkemizde nesli ciddi tehlike altında bulunan Toy kuşunun (ÖZBAĞDATLI ve ark. 2002) Bismil’de çok az sayıda da olsa halen görülebildiği ve yoğun bir kaçak avcılık baskısı altında varlığını sürdürmeye çalıştığı bilinmektedir.

Ekonomik açıdan çok değerli olan “safran” doğal olarak yetişmektedir. İlçenin sahip olduğu doğa zenginliğinin en önemli kaynağı, Dicle nehri, sulak alanlar, sazlıklar ve bozkır gibi farklı habitatlardır. Özellikle mevsimsel gölcükler, çayırlar, sazlıklar ve taşkın düzlükleri doğa açısından son derece önemlidir ve öncelikle korunması gereken özel yaşam alanlarıdır. Bismil ilçesinin özellikle Dicle Nehri ve Vadisindeki sulak alan ve ekolojik yapıya ilişkin yapılacak kapsamlı bir envanter ve tespit çalışmalarına çalışmasına ihtiyaç vardır. Bu çalışmada ayrıca, yöredeki doğal varlıkları tehdit eden risk faktörlerinin önem dereceleriyle birlikte ortaya konulması, bu konuda uygun önlemlerin alınması açısından yararlı olacaktır. Söz konusu riskler arasında, su ve toprak kaynakları başta olmak üzere doğal kaynaklar üzerinde baskı oluşturan barajlar, tarımsal faaliyetler, kum ocakları, kentleşme ve sanayileşme sayılabilir. Böyle bir araştırma, yörenin doğasına ulusal planda dikkat çekerek var olan potansiyeli ortaya çıkaracak, böylece ekoturizm olanaklarını harekete geçirecektir.

Dicle Ovasında bulunan Bismil ilçesi genel olarak düzlüklerden oluşmakta olup, kuzeyinde ve güneyinde tepelikler vardır. İlçenin ortasından geçen Dicle Nehri’ne irili ufaklı birçok çay ve dere dökülmektedir. Bu çayların en önemlileri Pamuk Çay, Göksu Çayı, Kurmuşlu Çayı, Kuru Çay, Ambar Çayı, Caferi Çayı ve Salat Çayıdır. İlçenin tek gölü Çöltepe Köyü yakınlarında bulunmaktadır. Bunun dışında ilçede nehir kenarlarında irili ufaklı tatlı su gölcükleri bulunmakta ve ekolojik yaşam için önemli alanlar oluşturmaktadır. İlçe Dicle Nehri havzasında yer aldığından alüvyal topraklar yaygındır ve genel olarak gevşek bir zemin yapısı vardır. Bismil ilçesi diğer yandan 2. derece deprem kuşağı içerisinde yer almaktadır.

Bu nedenle Diyarbakır veya kuzey ilçelerde yaşanacak depremlerin ilçede daha şiddetli hissedilmesi beklenmektedir. İlaveten bölgede deprem, sel- su baskını, sıvılaşma ve diğer doğal risklere karşı yapılaşma ve şehirleşme afete duyarlı bir şekilde gerçekleştirilmelidir. Bismil Bölgesinin 2. Derece deprem kuşağında olduğu, yer yer şiddetli ve çok şiddetli erozyon risklerinin bulunduğu görülmektedir. Karacadağ Kalkınma Ajansı –

DEVAMI SONRAKİ YAZI DİZİSİNDE  

Önceki ve Sonraki Haberler

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
2 Yorum